Το Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης στη Δημητσάνα προβάλλει τη σημασία της υδροκίνησης στην παραδοσιακή κοινωνία. Παρουσιάζει τις βασικές προβιομηχανικές τεχνικές που χρησιμοποιούν το νερό ως κύρια πηγή ενέργειας για την παραγωγή διαφόρων προϊόντων. Το αναστηλωμένο συγκρότημα υδροκίνητων βιοτεχνικών εγκαταστάσεων, στην κοιλάδα του Λούσιου ποταμού, περιλαμβάνει αλευρόμυλο, νεροτριβή, βυρσοδεψείο και μπαρουτόμυλο με κοπάνια διασώζοντας τη συγκεκριμένη τεχνολογία της παραγωγής της μπαρούτης που χρησιμοποιήθηκε κατά την Επανάσταση του 1821. Δείτε τη σχετική βίντεο παρουσίαση εδώ.





Ο νερόμυλος

Σύμφωνα με την παράδοση, ο παλαιότερος γνωστός νερόμυλος βρισκόταν στο παλάτι του Μιθριδάτη ΣΤ του Ευπάτορα, βασιλιά του Πόντου, και αναφέρεται από τον Στράβωνα ως "υδραλέτης".
Στην Ελλάδα απαντούν και οι δύο βασικοί τύποι νερόμυλου:


ο παλιότερος -ο λεγόμενος "ρωμαϊκός"- με όρθια εξωτερική φτερωτή, στον οποίο διαδραματίζει σημαντικό ρόλο η ποσότητα του νερού και το ύψος της υδατόπτωσης


ο νεότερος -που ονομάστηκε "ανατολικός" ή "ελληνικός" γιατί εξαπλώθηκε στο βυζαντινό κράτος- με μικρότερη οριζόντια εσωτερική φτερωτή, τοποθετημένη στο κάτω μέρος της υδατόπτωσης ώστε να εκμεταλλεύεται την υψομετρική διαφορά, που αντιστάθμιζε τη μικρή παροχή νερού.

Στην ηπειρωτική Ελλάδα και στα μεγάλα νησιά χτίστηκαν χιλιάδες νερόμυλοι που χρησιμοποιήθηκαν κατά κύριο λόγο για παραγωγή αλευριού. Ο αλευρόμυλος του Υπαίθριου Μουσείου Υδροκίνησης ανήκει στον τύπο με οριζόντια φτερωτή. Το νερό οδηγείται στο βαγένι, και από το φυσούνι εκτοξεύεται στα πτερύγια της φτερωτής και την περιστρέφει. Το αδράχτι, ο κατακόρυφος ξύλινος άξονας, μεταδίδει την κίνηση στην πάνω μυλόπετρα (το πανωλίθι ή παναριά), ενώ η κάτω (το κατωλίθι ή καταριά) παραμένει σταθερή. Ο καρπός τοποθετείται στη σκαφίδα. Ένα μικρό ξύλο, το βαρδάλι, τη συνδέει με την πάνω μυλόπετρα, όπου είναι προσαρμοσμένη η βαρδαλίστρα, ένα κυκλικό ξύλο με εγκοπές. Με τους κραδασμούς που προκαλούνται από την περιστροφική κίνηση, πέφτει ο καρπός και αλέθεται ανάμεσα στις δύο μυλόπετρες. Στη συνέχεια συγκεντρώνεται στην αλευροδόχη, από όπου μαζεύεται με την ξύλινη σέσουλα.  Η αμοιβή του μυλωνά (το ξάι ή αλεστικό), καταβαλλόταν σε είδος και αντιστοιχούσε περίπου στο 10% του αλέσματος. Καθώς ο μύλος λειτουργούσε συνεχώς, ο μυλωνάς κατοικούσε συνήθως δίπλα του, μαζί με την -κατά κανόνα πολυμελή- οικογένειά του, η οποία καταπιανόταν επίσης με τη δουλειά.


                             Προβολή μεγαλύτερης εικόνας